Het dorp Veenhuizen heeft een unieke gevangenis en kolonie historie
Veenhuizen staat bekend als een van de zeven Koloniën van Weldadigheid. Er staat ook het Nationaal Gevangenismuseum, een rijksmonument dat samen met een groot gebied van Veenhuizen onderdeel is geworden van de UNESCO-werelderfgoedlijst.
O
O
G
O
P
D
R
E
N
T
H
E
Sinds 1823 is Veenhuizen geleidelijk volledig zelfvoorzienend ingericht. Er is geen echte dorpskern, maar drie gestichten, een aantal ambachtsclusters en medische zones. Misschien wil je wel een wandeling maken op een van de zes routes door en om Veenhuizen. Onderweg kom je langs ruim 120 gebouwen met UNESCO-werelderfgoedstatus. Deze vaak prachtige panden hebben, dankzij hun samenhang, bouwstijl en vooral ook unieke geschiedenis, een plek op die lijst verdiend.
Het gevangenismuseum in Veenhuizen is gevestigd in de voormalige gevangenis met gracht.
Veenhuizen op de UNESCO-werelderfgoedlijst
Van 1823 tot 1984 was dit bijzondere dorp afgesloten voor buitenstaanders. Kansarme kinderen werden er heropgevoed in een zogenaamd ‘landbouwend weeshuis’, een initiatief van de Maatschappij van Weldadigheid. Door middel van arbeid moesten zij zelf hun onderhoud en onderwijs bekostigen. In theorie was dit een prachtig plan, maar in de praktijk bleek het een experiment dat vaak eindigde in ellende, armoede, ziekte en zelfs sterfte.
Veenhuizen Informatie
Informatiecentrum Veenhuizen. Vroeger het slachthuis, nu start van vele wandel- en fietsroutes.
Start Wandel- en fietsroutes in Veenhuizen.
Vanaf de parkeerplaats aan de Laan Weldadigheid, waar je gratis kunt parkeren, kun je gelijk de zes wandelroutes en fietstochten starten. Aan de overkant vind je het informatiehuisje.
De parkeerplaats ligt centraal bij het gevangenismuseum en de wandelroutes:
Kopieer adres naar klembord voor gebruik in routeplanner.
Het geïsoleerde dorp Veenhuizen.
Wist je dat Veenhuizen tot aan 1984 een afgesloten dorp was? Het dorp had daarom ook eigen kerken, scholen, hospitaal, apotheek, zwembad en een verenigingsgebouw. Alleen de mensen die er werkten mochten er ook wonen. Dus als je met pensioen ging of de dienst verliet, moest je ook uit het dorp verhuizen.
Veenhuizen straalt rust, regelmaat en reinheid uit.
Opbeurende woorden als ‘Vooruit’ en slogans op de huizen in Veenhuizen.
Unieke historie van Veenhuizen.
Veenhuizen is een dorp dat een heerlijke, eigen uitstraling heeft van jaren geleden, van de betonnen bushokjes tot de stimulerende woorden boven op de huizen.
Vele gebouwen zijn recentelijk gerestaureerd en zien er prachtig uit.
Op de wereld erfgoed lijst.
Niet voor niets werd dit gebied hier als Kolonie van Weldadigheid in 2017 genomineerd voor de werelderfgoedlijst. In juli 2021 is het dorp dan ook op deze lijst toegevoegd. Je kunt
van Veenhuizen gerust zeggen dat het een openluchtmuseum is, maar er wonen natuurlijk ook gewoon mensen. Er is overigens ook een echte gevangenis. Die kun je uiteraard niet bezoeken,
of je moet het wel heel bont maken!
Hotel restaurant Bitter en Zoet.
★★★☆☆
8,5 waardering
Fijn hotel-restaurant met een geweldige keuken en eigen bakkerij.
Centraal in de buurt van het gevangenismuseum en vele andere UNESCO-werelderfgoedgebouwen.
De ideale locatie om je wandeling of fietstocht te starten voor verkenning van Veenhuizen of het Fochteloërveen.
Het hotel ligt vlakbij het oude hospitaal en behoudt de typisch Veenhuizense kenmerken en hedendaags comfort.
Interessante aanbieding met ontbijt en diner uit eigen keuken en bakkerij. 's morgens ruik je het verse brood al!
Oprichter Johannes van den Bosch richt de Maatschappij van Weldadigheid op.
Na een zeer bewogen militaire en politieke carrière die onder andere in de slag bij Waterloo en in Nederlands Indië plaatsvond, is Johannes in 1819 aan de slag gegaan voor de Maatschappij van Weldadigheid.
Begonnen in de eerste vrije proefkolonie in Frederiksoord, waar gezinnen zelfvoorzienend gingen wonen en werken in 62 kleine boerderijen. Door de armoede in die periode werden kansarme gezinnen verplaatst uit de steden om onder streng toezicht werk te verrichten op de nabijgelegen akkers.
Weeskinderen, paupers, landlopers en bedelaars kwamen.
Vanaf 1823 werd door Generaal Johannes van den Bosch het eerste gesticht in Veenhuizen in gebruik genomen. Dit was ingericht om mensen onvrijwillig in te zetten voor arbeid. In het najaar van 1824 werden er ook drie schepen met elk 200 weeskinderen overgebracht van Amsterdam naar Veenhuizen.
Er werden nog twee grote gebouwen geplaatst en zo kwamen er nog duizenden andere arme mensen voor ‘verpleging’ en ‘heropvoeding’ tijdens de 19e eeuw. De toevoeging van bedelaars en weeskinderen werkte nadelig op het oorspronkelijke plan volgens Johannes van den Bosch.
Kaasproeverij Kaaslust
Onze wandelroute brengt ons ook naar het Maallust-complex. Hier vind je enkele ondernemers die verschillende producten maken zoals kaas en bier.
Achterin de Kaasproeverij ligt nog zat!
Kaaslust is een ambachtelijke kaasmakerij en proeverij. Honderden kazen kun je zien liggen rijpen achter het glas en vele kazen kun je proeven in het winkeltje.
Prachtig gebouw van de Kaasproeverij.
Ontwerp van architect Willem Cornelis Metzelaar
Architect Willem Cornelis Metzelaar heeft het pand ontworpen en het is gebouwd in 1903. In 2010 is dit gebouw weer volledig gerestaureerd en ingericht voor de bereiding van kaas.
25 ondernemers hebben in 2011 de start gemaakt om hier een bierbrouwerij te beginnen. Dit heeft geen windeieren gelegd. En nu kun je in vele restaurants en slijterijen deze bieren
kopen.
Leven in de brouwerij
Nu wordt dit bier door heel Nederland verkocht, en hebben ze ervoor gezorgd dat er in het opgeknapte Maallust-complex weer ‘leven in de brouwerij’ is gekomen.
Op het terras bij Maallust kun je best een biertje pakken.
Interessante verhalen en Veenhuizen
Omdat Veenhuizen zoveel werelderfgoed heeft en er meer dan 100 rijksmonumenten staan, is een gids hier echt geen overbodige luxe.
Te gebruiken om je in te lezen voordat je gaat, of ter plaatse met achtergrondinformatie op zak, dit geweldige gebied met fiets- of wandelroutes te ontdekken.
Bekijk vele boeken en verhalenbundels geschreven over Veenhuizen en door Veenhuizenaren. Soms met ontroerende verhalen over vaak onbekende gebeurtenissen uit de Nederlandse geschiedenis.
Info & boeken
Bekijk gids